เชื่อว่าผู้ใหญ่หลายคนอาจมีความคิดที่ว่า เป็นเด็กเป็นเล็กจะมีเรื่องอะไรให้เครียด แค่กินๆ นอนๆ เรียนๆ เล่นๆ ก็หมดวันแล้ว
นั่นก็อาจไม่ใช่ความคิดที่ผิด แต่ขณะเดียวกันก็ไม่ใช่ความเข้าใจที่ถูกซะทีเดียว เพราะในความเป็นจริงแล้ว ภาวะความเครียดนั้นสามารถเกิดขึ้นได้กับทุกเพศทุกวัย ไม่เว้นแม้กระทั่งเด็กเล็กๆ ก็สามารถเกิดภาวะเครียดขึ้นได้เช่นกัน
สังเกตได้อย่างไรว่าเด็กกำลังมีภาวะเครียด?
เพราะเด็กก็เครียดได้ไม่ต่างจากผู้ใหญ่ แต่สิ่งที่ไม่เหมือนกัน นั่นคือการแสดงออกที่ต่างจากผู้ใหญ่ เนื่องจากวุฒิภาวะและการจัดการตัวเองที่ทำได้ไม่ดีเท่า ทำให้เด็กที่เกิดความเครียดมักจะแสดงออกมามากเท่าที่เขาจะรู้สึกได้ จนอาจถูกมองว่าเป็นพฤติกรรมก้าวร้าวได้
อย่างไรก็ตาม ก่อนที่ภาวะความเครียดในเด็กจะปะทุจนนำไปสู่พฤติกรรมก้าวร้าวได้นั้น มักจะมีสัญญาณทางอารมณ์บางอย่างเกิดขึ้นกับตัวเด็กก่อน และเป็นสิ่งที่พ่อแม่หรือคนใกล้ตัวต้องจับอาการเหล่านั้นให้ได้ ซึ่งโดยพื้นฐานแล้วเด็กๆ อาจแสดงอาการล่วงหน้าได้ดังนี้
1. แสดงความวิตกกังวลออกมาแม้ในสถานการณ์ปกติ
2. ไม่สามารถคลายเครียดได้ แม้จะอยู่ในบรรยากาศที่สนุกสนาน
3. เกิดภาวะความกลัวที่ไม่เคยมีมาก่อนหน้านี้ เช่น กลัวความมืด กลัวคนแปลกหน้า กลัวการอยู่คนเดียว
4. แสดงอาการติดพ่อ ติดแม่มากกว่าปกติ
5. มักจะแสดงความโกรธที่ควบคุมไม่ได้ หรือร้องไห้หนักและถี่มากเมื่อมีสิ่งเร้า
6. ไม่สามารถเข้าร่วมกิจกรรมกับครอบครัว หรือทางโรงเรียนได้
ซึ่งนั่นเป็นสัญญาณบางส่วนที่ช่วยให้พ่อแม่สามารถรับรู้ความผิดปกติของลูกน้อยได้ และบางครั้งก็สามารถนำมาปรับใช้กับคนใกล้คนที่อยู่ในวัยอื่นหรือกระทั่งตัวเองก็ได้เช่นกัน หรือหากใครไม่แน่ใจว่าจะมีวิธีอื่นอีกหรือไม่นั้น เราลองมารู้เท่าทันความเครียดของตัวเองกันสักนิด
นั่นก็อาจไม่ใช่ความคิดที่ผิด แต่ขณะเดียวกันก็ไม่ใช่ความเข้าใจที่ถูกซะทีเดียว เพราะในความเป็นจริงแล้ว ภาวะความเครียดนั้นสามารถเกิดขึ้นได้กับทุกเพศทุกวัย ไม่เว้นแม้กระทั่งเด็กเล็กๆ ก็สามารถเกิดภาวะเครียดขึ้นได้เช่นกัน
สังเกตได้อย่างไรว่าเด็กกำลังมีภาวะเครียด?
เพราะเด็กก็เครียดได้ไม่ต่างจากผู้ใหญ่ แต่สิ่งที่ไม่เหมือนกัน นั่นคือการแสดงออกที่ต่างจากผู้ใหญ่ เนื่องจากวุฒิภาวะและการจัดการตัวเองที่ทำได้ไม่ดีเท่า ทำให้เด็กที่เกิดความเครียดมักจะแสดงออกมามากเท่าที่เขาจะรู้สึกได้ จนอาจถูกมองว่าเป็นพฤติกรรมก้าวร้าวได้
อย่างไรก็ตาม ก่อนที่ภาวะความเครียดในเด็กจะปะทุจนนำไปสู่พฤติกรรมก้าวร้าวได้นั้น มักจะมีสัญญาณทางอารมณ์บางอย่างเกิดขึ้นกับตัวเด็กก่อน และเป็นสิ่งที่พ่อแม่หรือคนใกล้ตัวต้องจับอาการเหล่านั้นให้ได้ ซึ่งโดยพื้นฐานแล้วเด็กๆ อาจแสดงอาการล่วงหน้าได้ดังนี้
1. แสดงความวิตกกังวลออกมาแม้ในสถานการณ์ปกติ
2. ไม่สามารถคลายเครียดได้ แม้จะอยู่ในบรรยากาศที่สนุกสนาน
3. เกิดภาวะความกลัวที่ไม่เคยมีมาก่อนหน้านี้ เช่น กลัวความมืด กลัวคนแปลกหน้า กลัวการอยู่คนเดียว
4. แสดงอาการติดพ่อ ติดแม่มากกว่าปกติ
5. มักจะแสดงความโกรธที่ควบคุมไม่ได้ หรือร้องไห้หนักและถี่มากเมื่อมีสิ่งเร้า
6. ไม่สามารถเข้าร่วมกิจกรรมกับครอบครัว หรือทางโรงเรียนได้
ซึ่งนั่นเป็นสัญญาณบางส่วนที่ช่วยให้พ่อแม่สามารถรับรู้ความผิดปกติของลูกน้อยได้ และบางครั้งก็สามารถนำมาปรับใช้กับคนใกล้คนที่อยู่ในวัยอื่นหรือกระทั่งตัวเองก็ได้เช่นกัน หรือหากใครไม่แน่ใจว่าจะมีวิธีอื่นอีกหรือไม่นั้น เราลองมารู้เท่าทันความเครียดของตัวเองกันสักนิด